خرمشهر؛ از آزادي تا اميد به آباداني

چکیده مطلب:

آزادي خرمشهر با حماسه هزاران رزمنده عمليات کننده و با تقديم بيش از 6000 شهيد نماد حماسه مقاومت و پيروزي است.

با وجود گذشت 37 سال از آزادي خرمشهر ، آباداني و رشداقتصادي اين شهر و بازيابي جايگاه خوزستان در رده بندي توسعه کشور؛ تاکنون صورت نگرفته است 

منطقه آزاد اروند با وجود گذشت 15 سال از راه اندازي ، جذب سرمايه، فعال شدن برخي صنايع و رونق گردشگري در آن هنوز به جايگاه مطلوب خود نرسيده است

ظرفيت هاي عظيم خرمشهر در عرصه صادرات و واردات،گردشگري، کشاورزي؛ و صنايع بخصوص در منطقه آزاد اروند مي تواند افق آباداني خرمشهر را روشن کند

همدلي و اتحاد مردم در مقابله با آثار سيل ويرانگر سال 98 و مديريت صحيح منابع سدها نشان داد خوزستان براي تقويت بنيان هاي توسعه اي از زمينه و همبستگي مناسبي برخورداراست و پرشدن سدها و افزايش ذخاير آبي نويد بخش توسعه کشاورزي و رونق توليددر استان خوزستان است.

پژوهش خبری صدا وسیما: خرمشهر نماد مقاومت و آزادي ملت ايران در طول 8 سال دفاع مقدس است آزادي اين شهر در عمليات ظفرمند بيت المقدس در سال 61 از جمله شيرين­ ترين لحظات 8 سال دفاع مقدس است به­ خصوص که صدام با تکيه بر استحکامات و مواضع دفاعي ايجاد کرده پيرامون شهر وعده کرده بود در صورت آزادي خرمشهر بدست ايراني ها کليد بصره را به آنان بدهد . فتح خرمشهر با حماسه هزاران رزمنده عمليات کننده و با تقديم بيش از 6000 شهيد نماد حماسه مقاومت و پيروزي است. سه دهه بعد از پايان جنگ خوزستان که حماسه دفاع مقدس 8 ساله را در تاريخ خود ثبت شده دارد با هجوم ريزگردها بار ديگر دچار مشکل شد اما وقوع سيل سال 98 و مقاومت و همدلي مردم خوزستان و البته تدبير و چاره انديشي مسئولان براي مقابله با سيل موجب شد اين سيل ويرانگر تلفات جانی نداشته باشد د راين زمان اما حماسه همدلي و امداد رساني مردم خوزستان بار ديگر خاطره دوران دفاع مقدس را زنده کرد. مشارکت موکب­هاي اربعين و کمک مردم سراسر کشور به خوزستان با بهره گيري از فرصت راهيان نور بار ديگر نسيم همدلي و اتحاد و مقاومت را در اين استان به حرکت درآورد. اما خوزستان مقاوم دين و حق بزرگي بر گردن ايران اسلامي و نظام جمهوري اسلامي دارد اين استان که از نظر انرژي و توليدات پتروشيمي و مخازن نفت و نيز محصولات کشاورزي از استان­های تراز اول سهيم در اقتصاد  کشور است، حق دارد اثرات توسعه و پيشرفت و آباداني را به پاس 40 سال حماسه و مقاومت بيشتر لمس کند. نوشتار حاضر مي ­کوشد از منظري امروزي و با بررسي روند بازسازي و احياي خرمي خرمشهر به راه رفته و نرفته در مسير اعتلاي اين استان زرخيز و حماسه ساز بپردازد.

خرمشهر از آزادي تا اميد به آبادي

شهر خرمشهر به خاطر آن ویژگی مقاومتی که در طول دفاع مقدس داشت 40-45 روز که مقاومت کرد ایران را نجات داد. درست است که سقوط کرد اما 45 روز باعث شد که ایران از سقوط واقعی نجات پیدا کند و در طول جنگ هم یکی از آمال و آرزوهای حضرت امام و هم رزمنده ها و فرمانده ها این بود که خرمشهر آزاد بشود تنها شهری بود که به دست دشمن افتاد البته یک بخشی از آن به دست دشمن نیفتاد کلا تخلیه شد و مردم به شهرهای دیگر رفتند. مردم خرمشهر هشت سال تحت فشار زیادی بودند همیشه خرمشهر سمبل مقاومت برای ما بود اما شايد بتوان گفت منطقه آزاد اروند به منزله مهمترين سازوکار مد نظر براي توسعه و عمران و آبادي خرمشهر به هدف خود نرسيده است. منطقه آزاد بيش از پانزده سال فعال است اما کارنامه موفقي نداشته است.^[1]

برآوردهاي موجود نشان مي دهد با وجود گذشت 37 سال از آزادي خرمشهر؛ آبادي و خرمي هنوز به شهر بازنگشته است. با وجود اهميت و جايگاه تاريخي آزادي خرمشهر که در تاريخ دفاع مقدس و بلکه در 200 سال اخير ايران نقطه اي حماسي و پيروزي غرورانگيز است اما اين پرسش همچنان مطرح است که تا چه حد اداي دين به اين شهر در آباداني و خرمي صورت گرفته است. بندر خرمشهر که قبل از جنگ تحميلي ۶۰ درصد تجارت دریایی کشور را به دوش داشت، اما این جایگاه به دلیل تحمیل جنگ تنزل یافت. باید اقتصاد بندر خرمشهر پویا و صنایع و فعالیت‌های ارزش افزوده در این بندر مهم و با سابقه مستقر شود تا بندر خرمشهر رونق یابد.^[2] از دیرباز مراودات تجاری و ارتباطات اقتصادی خرمشهر و آبادان زبانزد فعالان اقتصادی کشور و خاورمیانه بوده و نیروی بالقوه تبدیل این دو شهر به قطب اقتصادی در تمامی زمینه های اقتصادی به وفور قابل مشاهد است.^[3] ولی­ا... حیاتی فرماندار سابق خرمشهر با بیان اقدامات دولت یازدهم در خرمشهر اظهار داشت: بخش شمالی شهرک صنعتی خرمشهر به پایلوت فولاد تبدیل شده و سهم کشاورزی این شهرستان از طرح 550 هزار هکتاری کشاورزی به 15 هزار هکتار افزایش پیدا کرده است.^[4] وی می­گوید: آغاز عملیات اجرایی گام نخست چهار خطه کردن مسیر اهواز – خرمشهر را از دیگر اقدامات دولت خرمشهر است.^[5]

بيش از 20 شرکت در حال ساخت و بيش از 150 واحد در حال فعاليت در شهرک صنعتي آبادان و خرمشهر فعال است. ^[6]

خرمشهر در سال 90  بالاترین نرخ بیکاری را در کشور داشت.^[7] اما   اکنون به میزان قابل توجهی این نرخ بیکاری بهبود پیدا کرده است به طوری که در خرمشهر تک رقمی و به ۹ درصد  رسیده است.^[8]

با اين همه و به رغم اینکه در شهرک صنعتی خرمشهر واحدهای تولیدی فعالی وجود دارد اما هنوز نرخ بیکاری در خرمشهر بالاست.^[9]

خرمشهر در مسير خرمي و آباداني

  خرمشهر باید براساس قابلیت‌های خود دوباره احیاء گردد و فضایی جهت تمرکز جمعیت متناسب برای یک منطقه مرزی شکل گيرد و فعالیت در جهت استقلال اقتصادی و کاهش وابستگی اقتصادی به سایر مناطق و خوداتکائی هر چه بیشتر بوجود آيد و سامان یابد. بخش‌های صنایع و کشاورزی و فعالیت‌های مربوط به آنها در الگوی بازسازی جدید می‌تواند نقشی را در جهت تامین مصارف داخلی و نیز حصول درآمدهای ارزی بیشتر از راه صادرات محصولات و ستاده‌ها داشته باشد. خدمات نیز ضمن حضور و به نسبت متعادل در کنار دو فعالیت دیگر بخشی مجزا برای ایجاد افزوده اقتصادی بیشتر عمل خواهد نمود. وجود امکان کشتیرانی و تجارت از راه دریا همیشه به عنوان مزیت نسبی مناطق جنوبی کشور مطرح بوده و می‌باشد که باید در گزینه بازسازی در تقویت این پتانسیل، سرمایه‌گذاری ­های لازم صورت پذیرد. وجود مزیت نسبی ملی نخلستان­ ها و محصولات مربوط به آن سهم بخش کشاورزی را تقویت نموده و می‌تواند به ­عنوان محور در بخش کشاورزی مطرح گردد. در صنایع نیز با هدف ایجاد ارزش افزوده بیشتر به انتخاب رشته‌هایی می‌پردازد که آن­را تامین نماید. ایجاد صنایع تبدیلی که نهاده‌ها و مواد اولیه آن به صنعت پتروشیمی مرتبط می‌باشد از آن جمله‌اند. بنابراین فعالیت‌های خدماتی که در گذشته خرمشهر به سبب وجود بندر سهم غالب را داشته است در کوتاه مدت و میان مدت نمی‌تواند شاخص فعالیت­های اقتصادی در منطقه خرمشهر باشد و باید به تناسب اراده ملی و توان فعلی نسبت به احیاء آن در اندازه مطرح شده اقدام کرد.[10]

منطقه‌آزاد اروند و ظرفيت ­هاي رونق اقتصادي خرمشهر

تفکر شکل­ گیری مناطق آزاد تجاری در ایران از اواخر دهه 60 و به پیشنهاد تئوریسین های اقتصاد دولتی به منظور یافتن گریزگاهی جهت فرار از اقتصاد بسته دولتی شکل گرفت. در همین راستا منطقه آزاد اروند در نیمه دوم سال 1382 به تصویب رسیده و در سال 1383 تاسیس شد. منطقه آزاد اروند در جنوب غرب کشور، در استان خوزستان بوده و شهرهای آبادان، خرمشهر و مینوشهر را شامل می­ شود. این منطقه با وسعت 37400 هکتار یکی از بزرگترین مناطق آزاد کشور و با دسترسی به آب­های بین ­المللی، فرودگاه، راه آهن سراسری و راه های زمینی به سرزمین اصلی و همچنین همسایگی با کشور عراق یکی از پتانسیل بالایی را به منظور توسعه در بین مناطق آزاد کشور دارد. سازوکار مناطق آزاد وابسته به تجارت آزاد، گردش مالی فعال و آزادانه و حمل و نقل مناسب است. از بررسی داده های مربوط به شاخص توسعه اقتصادی در سری زمانی سال­های 1380 الی 1394 در سطح استان نیز، شاخص­های بهداشت و درمان، کشاورزی و دامداری و زمین و مسکن در پایان سال 94 وضعیت بهتری درشهرستان خرمشهر داشته اند.[11]

منطقه آزاد اروند با 500 هزار نفر به عنوان پرجمعیت ترین منطقه آزاد کشور و همچنین دارای ظرفیت ورود گردشگران خارجی بدون نیاز به روادید است. این دو عامل، کشش مناسب و انگیزه ای مضاعف جهت حضور صنایع کشور جهت عرضه کالاهای خود در بازار این منطقه را می­تواند به وجود آورد[12].ازطرف ديگر ورود کالا به منطقه آزاد اروند افزایش یافته است. بخشي از واحدهاي توليدي نگاه توليد به داخل دارند همچنین نگاه توليد با هدف صادرات به کشورهاي همسايه را دارند برخي تولیدات حتي به کشورهاي اروپايي نيز صادر مي­شود.[13] با توجه به فرصت ­هايي که بين اتاق ­هاي اصناف؛ ‌تعاون و صنايع و معادن  وجود دارد اميد مي­ رود سال رونق توليد در خرمشهر اثرات مثبتي داشته باشد.

گردشگري

گردشگري جنگ و راهيان نور از ديگر ظرفيت ­هاي توسعه خرمشهر است. ظرفیت‌های مناسبی در خرمشهر وجود دارد. براي اساس پژوهش هاي موجود اظهار رضايت بازديدکنندگان و عوامل موثر بر اين رضايت قابل توجه است[14] حضور دستکم 2 ميليون نفر در راهيان نور نوروزي ظرفيت بالايي براي منطقه است وجود گردشگران داخلی و خارجی نيز باعث رونق بازار و کسب و کار در این منطقه شده است و هتل ­هاي منطقه با ظرفيت کامل کار مي­کند.[15]

توسعه صادرات و واردات

 تسهیل و روان سازی در امور گمرکی یکی از راهکارهای رونق اقتصادی و کسب و کار در منطقه  است. سهم خرمشهر از درآمد گمرکات کشور سه هزار و 300 میلیارد ریال در سال گذشته بوده است. در حال حاضر کشور نیاز به توسعه تجارت دارد و امید است شعار امسال محقق شود. در عرصه کشاورزي نيز احياي نخيلات و توسعه کشت گندم در دستور کار قرار دارد و سطح زير کشت 10 هزار هکتاري کنوني در سال آينده به 15 هزار هکتار مي­رسد.[16]

سيل 98 فرصت ­ها و تهديدها

سيل خوزستان در سال 98 با وجود ايجاد مشکلاتي براي شهرها و روستاهاي استان اميدواري به رونق کشاورزي و توسعه درازمدت استان را افزايش داد. همچنین طرح 550 هزار هکتاري توسعه و رونق کشاورزي با پرشدن سدهاي استان چشم انداز روشني را محقق ساخته است. شکوه حماسه مردم خوزستان در همدلي و پشتيباني از همديگر براي مقابله با سيل و امدادرساني خوزستان را بار ديگر خبر سازکرد. نکته اي که مورد اشاره رهبر معظم انقلاب نيز قرار گرفت. ايشان تصريح کردند: ملّت ما رفتارهای زیبا دارد. رفتار ملّت ما در این قضیّه‌ی سیل شمال و جنوب، یک رفتار بسیار زیبا بود. آنهایی که مطّلعند که چه اتّفاق افتاد - چه در منطقه‌ی گلستان، چه در منطقه‌ی خوزستان، چه در خرّم‌آباد، چه در ایلام که اینها جاهای مهمّ سیل بود - حضور مردم را و فداکاری مردم را مطّلع هستند، میدانند که چه شُکوه و حماسه‌ی زیبایی مردم آفریدند.[17]

نتیجه‌گیری

آزادی خرمشهر آغاز نوین برای تاریخ ایران و تحولي مهم در جنگ تحمیلی بود. از این تاریخ به بعد است که نگرش­ ها و دیدگاه­های نخبگان، سیاستمداران، دولت­ها و رسانه ­ها و به طور کلی جهانیان نسبت به جنگ تحمیلی تغییر یافت. پیروزی مردم ایران در سوم خرداد بر رژیم بعثی عراق بیانگر مقاومت و اتحاد مردم ایران تحت رهبری حضرت امام خمینی (ره) و بزرگ­ترین پیروزی نظامی ایران در طول بیش از دو قرن است. آزادي خرمشهر و رهايي از اشغال متجاوزان بعثي اميد به آباداني و بازيابي رونق دوباره خرمشهر را برانگيخت و در طول ساليان گذشته خوزستان به طور عام و خرمشهر به طور خاص شاهد تلاش ­ها و کوشش ­هايي براي رونق و آباداني بوده است. خوزستان که در ابتداي جنگ تحميلي رتبه نخست از نظر توسعه در کشور را دارا بود بر اثر جنگ تحميلي خسارات و ضربات شديدي را متحمل شد. خرمشهر به عنوان نماد مقاومت و پيروزي بعد از آزادي؛ مسير بازسازي و پیشرفت را در پيش گرفت اما هنوز راه درازي براي بازيابي توسعه و آباداني خود دارد. منطقه آزاد اروند سازوکاري است که 15 سال پيشران توسعه آبادان و خرمشهر بوده است؛ با اين حال و به رغم ظرفيت­ هاي عظيم کشاورزي؛ گردشگري، صادرات و واردات و تجارت؛ خرمشهر هنوز تا توسعه فاصله زيادي دارد. انتظار مي ­رود با در پيش گرفتن طرح­هاي تحولي و انقلابي به­ خصوص در سالي که بنام رونق توليد ناميده شده است، شاهد کاهش فاصله خرمشهر و خوزستان با وضع مطلوب باشيم.

پژوهش خبری// گروه سیاسی

منابع در آرشیو پژوهش خبری در دسترس است.