چرا خزر از ما فاصله می‌گیرد؟

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز مازندران، کنار دریای خزر که بایستید تا چشم کار می‌کند آب است، آنقدر آب دارد که دیگر از آن به جای دریاچه، دریا نام می‌برند و آنقدر وسعت دارد که در صدر بزرگترین عرصه آبی محصور در خشکی جهان قرار گرفته است.
همه اینها، اما دلیل نمی‌شود که تصور کنیم بزرگترین‌ها روز به روز بزرگتر هم می‌شوند برای نمونه دریای خزر سال هاست دقیقا ریتم عکس این قضیه را در پیش گرفته است.
کاهش یک متری سطح بین سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۶ و افزایش دو و نیم متری دقیقا در ۱۷ سال بعد از آن، نشان داده ریتم کاهش و افزایش سطح دریای خزر در قرن حاضر نامنظم و مقطعی است که پیش بینی آن برای کارشناسان هم راحت نیست.

 

سید معصومه بنی هاشمی رئیس مرکز ملی مطالعات و تحقیقات دریای خزر پیرامون نوسانات آب دریای خزر گفت: بررسی تاریخچه نوسانات خزر نشان می‌دهد که آب دریا با کاهش یک متری در ۳۵ سال، به کمترین حد خود در سال ۱۳۵۶ رسید، اما از سال بعد آن برای ۱۷ سال افزایش سطح چشمگیر دو و نیم متری برای دریا ثبت شده است.
او افزود: از سال ۱۳۷۴ نوسان آب دریای خزر دوباره روند کاهشی به خود گرفت و اکنون تا ۱۵۰ سانتی متر کمتر شده هرچند هنوز نسبت به سطح آب سال ۱۳۵۶ بالاتر است و با آن فاصله دارد.
بررسی ۱۵۰ سانتی متر کاهش سطح آب دریا از نظر آماری نشان می‌دهد در ۲۵ سال گذشته به طور متوسط خزر سالی ۶ سانتی متر و ماهانه نیم میلی متر آب دریا از ساحل فاصله گرفته است.

 

حمید علیزاده معاون پژوهش و فناوری پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی ایران گفت: تراز آب دریای خزر امسال سه تا چهار سانتیمتر از سال پیش پایین‌تر است.
علیزاده گفت: در زمان‌های بسیار گذشته دلایل زمین شناختی بر نوسانات تراز آب دریای خزر موثر بوده است، ولی در هزاران سال اخیر عمده دلایل نوسانات آب این دریا مربوط به شرایط اقلیمی می‌شود.
او می‌گوید در ابتدا پدیده‌های زمین شناختی و سپس تغییرات اقلیمی و افزایش دما علت اصلی کاهش سطح آب دریا بود، اما حالا آب دریای خزر بیشتر با تبخیر کم می‌شود و دو عامل "ورود آب" و "تبخیر آب" از مهمترین دلایل نوسان تراز آب دریای خزر است.
علیزاده افزود: در میان رودخانه‌های حوضه دریای خزر، رودخانه ولگا بیشترین نقش تامین آب این دریا را بر عهده دارد. این رودخانه بیش از ۳۰۰ میلیارد متر مکعب در سال آب وارد خزر می‌کرده است و در سال‌هایی که این رودخانه بسیار کم آب بود، نصف این مقدار یعنی ۱۵۰ میلیارد متر مکعب.
معاون پژوهش و فناوری پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی ایران گفت: امیدوارم تثبیت تراز اتفاق بیافتد، چون "بر اساس اطلاعاتی که در مذاکره با متخصصان کشور روسیه داشتیم، در بهار امسال این کشور بهار پر بارشی داشته، گرچه در زمستان برف زیادی را تجربه نکرده است. در تابستان هم بخش‌هایی از رود ولگا نسبتا پربارش و دمای آن نیز پایین بوده است و در صورتی که این وضع ادامه یابد، احتمال تثبیت تراز قبلی را بدون جا به جایی محسوس داریم".

 

• دریای خزر آب رفت

حبیب اله طالبی معاون دریایی و بندری بندر امیرآباد پیرامون آسیب‌های کاهش سطح آب دریای خزر بر بنادر گفت: وقتی کشتی به بنادر ترد می‌کنند می‌بایست دارای آبخوری باشند تا کشتی‌ها برای پهلو گرفتن دچار مشکل نشوند که اگر کاهش سطح دریا اتفاق بیافتد، موجب کاهش سطح عمق کانال دسترسی و عمق پای اسکله‌های بندر می‌شود در نتیجه کشتی‌ها مجبورند کالایی که بارگیری می‌کنند برای رسیدن به عمق مناسب مجبور می‌شوند مقدار کالا را کم کنند که این مساله خود درآمد بندر را کاهش می‌دهد.
او افزود: کاهش سطح آب دریای خزر موجب کاهش عمق آب کانال دسترسی بند شده که این موجب کم شدن عرض بندر امیرآباد و این کاهش عرض کانال خود خطراتی بالقوه در این کانال برای تردد کشتی‌ها و راهنما‌های آن‌ها شده که ریسک عملیات راهنمایی و تردد کشتی‌ها را بالا می‌برد.
طالبی گفت: کاهش سطح عمق پای اسکله که برای چند اسکله در بندر امیرآباد اتفاق افتاده، هزینه‌های لایروبی را برای بندر بالا برده و گاهی به واسطه کاهش شدید سطح آب دریا میزان لایروبی کافی نیست و اسکله را برای بارگیری از دسترس خارج می‌کند.

نصیر احمدی رییس اداره محیط زیست دریایی اداره کل حفاظت محیط زیست مازندارن گفت: اگر روند نوسان تراز آب دریا کاهشی باشد، خصوصیات فیزیکی شیمیایی آب در تمام تالاب‌هایی که با دریا در ارتباط هستند تغییر می‌کند که این مساله بر اکوسیستم در دریا مانند ماهی‌ها و گیاهان تاثیر مستقیم دارد
او افزود: زیستگاه‌های ساحلی که شاید عملا به نوعی منطقه تجاری مناسب برای صید ماهی محسوب می‌شود، با کاهش سطح آب دریای خزر دستخوش تغییرات عمده‌ای می‌شوند و شاید اقتصاد ماهیگیری را در دریای خزر دچار چالش کند.

کاهش تراز آب دریا در درجه اول بیشترین آسیب را به خود دریای خزری می‌زند که یک تنوع زیستی شگفت انگیز با ۴۰۰ گونه آبزی بومی در زیر آن قرار دارد. بهزاد لایقی مدیرکل علوم جوی و اقیانوسی سازمان هواشناسی کشور در اینباره گفت: با کاهش تراز آب دریای خزر مقدار شوری منطقه هم بالاتر میره و افزایش شوری و اسیدیته آب باعث مشکل‌تر شدن شرایط برای آبزیان در این محیط خواهد شد.

 

به گفته کارشناسان یکی از مهم‌ترین عوامل درگیر شدن خلیج گرگان با خشکسالی شدید همین کاهش سطح دریای خزر در چند سال اخیر بوده است.
در سخاوتمند بودن دریای خزر شکی نیست، چون به طور مثال بیشترین جمعیت ساحل نشین این دریا مربوط به ایران و سه استان شمالی آن است، اما وقتی خزر هرساله آب می‌رود و کوچکتر می‌شود شاید اجرای طرح‌ای توسعه‌ای جدید روی آن چندان منطقی نباشد.

 

حامد گلی خبرنگار حوزه اجتماعی خبرگزاری صداوسیما