حذف حجم مبنا؛ اصلاح یک ابزار قدیمی در ریزساختار بازار

حمید یاری در گفتگوی اختصاصی با خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما، خبر از حذف کامل حجم مبنا در بازار سرمایه داد و گفت: حدود ۲۲ سال قبل و در شرایطی که بازار سرمایه عمق کافی نداشت و ابزار‌های نظارتی نیز به‌دلیل محدودیت‌های فناوری امکان مدیریت مؤثر بازار را فراهم نمی‌کرد، به‌منظور مقابله با برخی دستکاری‌ها در نمادها، سازوکاری تحت عنوان «حجم مبنا» در بازار سرمایه تعریف شد.

معاون نظارت بر بورس‌ها و ناشران سازمان بورس توضیح داد: حجم مبنا به‌صورت ساده تعیین می‌کرد که قیمت پایانی هر سهم، که مبنای قیمت روز معاملاتی بعد است، متناسب با درصدی از حجم معاملات انجام‌شده در آن روز محاسبه شود. به این ترتیب، اگر سهمی کمتر از حجم مبنای تعیین‌شده معامله می‌شد، رشد یا افت قیمت آن نیز به همان نسبت محدود می‌شد.

وی افزود: برای مثال اگر حجم مبنای یک نماد ۱۰۰ واحد تعیین می‌شد و در یک روز تنها ۴۰ درصد آن حجم معامله می‌شد، قیمت پایانی سهم برای روز بعد فقط به میزان همان ۴۰ درصد تغییر می‌کرد.

یاری با بیان اینکه حجم مبنا طی حدود ۲۲ سال در بازار سرمایه ایران مورد استفاده قرار گرفت، افزود: با گذشت تنها ۳ تا ۴ سال از اجرای این ابزار، بحث‌های جدی درباره کارایی آن مطرح شد. به‌ویژه اینکه در برخی نماد‌ها همچنان امکان دستکاری وجود داشت و در مقابل، سهامی با شناوری پایین یا معاملات محدود، در شرایط خاص با محدودیت‌های بیشتری مواجه می‌شدند.

معاون نظارت بر بورس‌ها و ناشران سازمان بورس ادامه داد: در طول این سال‌ها، در مقاطع مختلف تلاش‌هایی برای تعدیل حجم مبنا انجام شد، اما بررسی‌ها نشان می‌داد که اساساً چنین ابزاری در هیچ‌یک از بازار‌های سرمایه دنیا به‌صورت دائمی وجود ندارد و در مواردی که مشابه آن به‌کار گرفته شده، کاملاً مقطعی بوده و پس از رفع شرایط خاص، حذف شده است.

یاری با اشاره به مطالبه فعالان بازار در سال‌های اخیر گفت: طی چند سال گذشته، درخواست‌های متعددی از سوی فعالان بازار برای بازنگری و تعدیل حجم مبنا مطرح شد. هم‌زمان، بورس‌ها نیز پژوهش‌ها و مطالعات مختلفی در این زمینه انجام دادند و مدل‌هایی پیشنهاد شد که همگی مبتنی بر سازوکاری بودند که نمونه‌ای از آن در بازار‌های جهانی وجود ندارد.

معاون نظارت بر بورس‌ها و ناشران سازمان بورس افزود: مجموعه این شرایط باعث شد هیئت‌مدیره سازمان بورس تصمیم بگیرد با انجام مطالعات جامع و برگزاری جلسات متعدد، تغییرات لازم در ریزساختار بازار سرمایه را بررسی کند. در نهایت و با پیشنهاد‌های ارائه‌شده از سوی بورس و فرابورس، جمع‌بندی نهایی بر حذف کامل حجم مبنا برای نماد‌های پذیرفته‌شده در بورس و فرابورس قرار گرفت.