۲۹ بهمن تبریز؛ الگوی ماندگار حضور مردم در مدار ولایت

به گزارش گروه تاریخ خبرگزاری صدا و سیما؛ قیام ۲۹ بهمن ۱۳۵۶ مردم تبریز را باید یکی از مقاطع سرنوشت‌ساز تاریخ معاصر ایران دانست؛ رخدادی که در چهلم شهدای قم شکل گرفت و به‌سرعت به نقطه عطفی در روند پیروزی انقلاب اسلامی تبدیل شد. این قیام، افزون بر گستره مردمی و پیام سیاسی آن، از حیث پیوند عمیق با مرجعیت دینی و اصل ولایت نیز واجد اهمیت ویژه‌ای است.

 

در آن روز، مردم تبریز در اعتراض به جنایات رژیم پهلوی و در استمرار حرکت اعتراضی مردم قم، به صحنه آمدند. واکنش خشن حکومت و شهادت و مجروحیت شماری از شهروندان، نشان داد که رژیم در برابر اراده عمومی راهی جز سرکوب نمی‌شناسد. با این حال، آنچه ۲۹ بهمن را ماندگار کرد، صرفاً درگیری‌های خیابانی نبود؛ بلکه جهت‌مندی این حرکت در چارچوب هدایت دینی و تبعیت از مرجعیت بود.

 

 

در جریان حوادث ۲۹ بهمن، در کنار حضور گسترده مردم، برخی رفتار‌های هیجانی و تخریب اموال عمومی نیز گزارش شد. در همان مقطع، علما و روحانیون با موضع‌گیری صریح، این اقدامات را نفی کردند و بر ضرورت حفظ نظم عمومی و پرهیز از آسیب به اموال مردم تأکید داشتند. این واکنش نشان داد که حرکت مردمی تبریز، حرکتی بی‌ضابطه و هیجانی نبود، بلکه در پیوند با هدایت دینی تعریف می‌شد.

 

همین مرزبندی روشن با رفتار‌های ساختارشکنانه، مشروعیت اجتماعی قیام را تقویت کرد و اجازه نداد اصل حرکت مردمی تحت‌الشعاع اقدامات پراکنده قرار گیرد. یکی از عوامل ماندگاری ۲۹ بهمن، التزام مردم به چارچوب‌های دینی و تبعیت از رهنمود‌های علما بود؛ رویکردی که بعد‌ها نیز در دیگر مقاطع حساس کشور تکرار شد.

 

 

در سال‌های منتهی به انقلاب، مرجعیت دینی و رهبری نهضت توسط روح‌الله خمینی نقش تعیین‌کننده‌ای در جهت‌دهی به حرکت‌های مردمی داشت. قیام تبریز نیز در همین چارچوب معنا پیدا می‌کند؛ مردمی که با اعتماد به رهبری دینی و با روحیه ولایت‌پذیری، اعتراض خود را در مسیری هدفمند سامان دادند.

 

اصل ولایت، در این معنا، کانون انسجام اجتماعی و سیاسی بود. تبعیت از رهبری دینی سبب شد حرکت‌های اعتراضی در شهر‌های مختلف، از جمله تبریز، به جریانی منسجم و پیوسته تبدیل شود. اگر سلسله چهلم‌ها توانست به موجی فراگیر بدل شود، بخش مهمی از آن به دلیل وجود محوریت رهبری و پذیرش عمومی آن بود.

 

 

جایگاه تبریز در تحولات ملی، ریشه‌ای عمیق دارد. از نهضت مشروطه با نقش‌آفرینی چهره‌هایی، چون ستارخان و باقرخان تا قیام ۲۹ بهمن ۱۳۵۶، این شهر همواره در بزنگاه‌های حساس تاریخی حضوری تعیین‌کننده داشته است. ویژگی مشترک این حضورها، ترکیب شجاعت، مسئولیت‌پذیری و تبعیت از هدایت دینی بوده است.

 

 

الگوی شکل‌گرفته در ۲۹ بهمن، در سال‌های پس از انقلاب نیز قابل مشاهده است. در ۹ دی ۱۳۸۸، در ناآرامی‌های سال ۱۴۰۱ و همچنین در حضور مردم در ۲۲ دی ۱۴۰۴، جامعه ایرانی نشان داد که در بزنگاه‌های حساس، با محوریت ولایت و در دفاع از امنیت ملی به صحنه می‌آید.

 

در برخی از این مقاطع، تلاش شد با سوءاستفاده از مطالبات اجتماعی و برجسته‌سازی تفاوت‌های فرهنگی و قومی، زمینه بی‌ثباتی و خدشه به امنیت ملی فراهم شود. با این حال، تجربه تاریخی همچون  ۲۹ بهمن ۱۳۵۶ تا سال‌های اخیر نشان می‌دهد مردم ایران، فارغ از تنوع فرهنگی و قومی، در برابر تهدید‌های کلان علیه تمامیت و ثبات کشور به وحدتی معنادار می‌رسند و اجازه نمی‌دهند حرکت‌های اجتماعی آنان به ابزار پروژه‌های آشوب‌طلبانه تبدیل شود.

 

 

قیام ۲۹ بهمن ۱۳۵۶، نماد پیوند میان مطالبه‌گری مسئولانه و ولایت‌پذیری آگاهانه است. این قیام نشان داد که حضور مردم، هنگامی که با بصیرت و تبعیت از رهبری دینی همراه شود، می‌تواند مسیر تحولات را تغییر دهد و نقشه‌های بی‌ثبات‌سازی را ناکام بگذارد.

 

سالروز این قیام، یادآور یک حقیقت روشن در تاریخ معاصر ایران است: امنیت و انسجام ملی، پیش از هر چیز، بر پایه حضور آگاهانه مردم و پایبندی آنان به ولایت به‌عنوان محور وحدت شکل می‌گیرد؛ سرمایه‌ای اجتماعی که از تبریز ۱۳۵۶ تا امروز، بار‌ها در صحنه عمل به اثبات رسیده است.

 

نویسنده و پژوهشگر: طیبه السادات حسینی